Onix Architecten - Ongepolijst, scherp en contrastrijk

30 oktober 2013

Innovatieve constructies, experimentele materiaalcombinaties en structuren en een ‘uitzonderlijke sensitiviteit voor de praktische dimensie’. Dat is de rode draad in het oeuvre van Onix Architecten, in 1994 opgericht door studievrienden en geestverwanten Alex van de Beld en Haiko Meijer. Gevestigd in Groningen, in Noord-Nederland, en in Helsingborg, in de zuidelijke punt van Zweden. Portfolio: meer dan honderd projecten in vrijwel alle segmenten. Veel daarvan zijn opgenomen in diverse edities van het Jaarboek van Architectuur. Onix Architecten houdt van het contrast. De Student Cloud met zijn woonoppervlak van 25.000 m² is de architecten even lief als het populieren Onix tuinhuisje van 36 m² dat Haiko Meijer ontwierp voor zichzelf en zijn gezin en dat een onverwachte beststeller werd.

Voorafgaand aan de Dutch Design Week in Eindhoven, de stad van Philips, die nog maar net feestelijk is afgesloten, wordt Onix Architecten onderscheiden met één van de prestigieuze Dutch Design Awards 2013 voor een haast futuristische trappartij in een historisch kerkje op het Groninger platteland. Haiko Meijer is er oprecht blij mee. “Het is een culturele erkenning voor de schoonheid en betekenis die wij in onze architectuur zichtbaar maken.” Het is niet de eerste prijs die Onix in de wacht sleept. Het begon met de Charlotte Kohlerprijs voor jonge, veelbelovende architecten, in 1995. In 2000 kreeg Onix de Scholenbouwprijs, In 2010 werd het Groninger bureau verkozen tot Architect van het Jaar en kwam de Stavanger Architectuurprijs naar Groningen. In 2002 en 2009 won Onix de Hout Architectuurprijs en de Hout Innovatieprijs.

De prijzen in relatie tot hout zijn geen toeval. Als jongen, opgegroeid tussen de bossen, aan de rand van een Groninger landgoed, wilde Haiko Meijer maar één ding: timmerman worden. Hij bleef dicht bij zijn jongensdroom door te kiezen voor de Academie van Bouwkunst in Groningen. Nog steeds is het bos een rijke inspiratiebron. “De vormen van bomen en takken, hoe het licht door de bladeren speelt, de chemie die vrijkomt als je samen een boomhut bouwt…” Meijer legde zijn passie voor hout vast in het Onix boek WoodWorks, een verkenningstocht door de houtarchitectuur. Een sprekend Onix voorbeeld van de toepassingsmogelijkheden en schoonheid van houtconstructies is te vinden bij Sneek, waar twee identieke ‘vakwerkbruggen’ over de A7 de Friese waterstad markeren.

Ruimte voor onzekerheden 
Op de Academie leerde Haiko Alex van de Beld kennen en kwam er een ander type chemie op gang. Niet het bos was in die studiejaren de belangrijkste inspiratiebron, maar de bruine kroeg. Vanuit een zekere mate van recalcitrantie keerden de architecten zich tegen de pragmatische benadering van hun leermeesters door het ‘deconstructivisme’ te prediken. Nog steeds is een milde vorm van recalcitrantie Onix niet vreemd. Haiko: “Op de academie werd je aangeleerd te redeneren en ontwerpen vanuit zekerheden. Wij vinden het juist interessant om ruimte te laten aan onzekerheden; om het ongewisse als positief avontuur tegemoet te treden. Ons avontuur met Tichelaar is daar een mooi voorbeeld van. Ook de bruggen die we voor Sneek hebben ontworpen werden aanvankelijk afgedaan als ‘onmogelijk’. Nu ze er liggen, roepen ze verwondering en waardering op. Sneek heeft ze in haar armen gesloten.”

Na hun studie werken Haiko Meijer en Alex van de Beld onafhankelijk van elkaar voor gerenommeerde architectenbureaus. Het contact bleef, evenals de gedeelde visie op het vak. Een eigen bureau kon haast niet uitblijven. In 1994 beleefde Onix zijn oprichting. Gezamenlijke opdracht: “De wensen en dromen van opdrachtgevers vertalen naar architectuur met betekenis, waarin constructie, klimaat, installatie en technologie samensmelten tot een geïntegreerde omgeving.”

Met elkaar de betovering ervaren
Haiko Meijer: “Architectuur met betekenis begint met de bereidwilligheid om samen echt iets te willen, om samen je talenten in te zetten voor het aanzien van Nederland. Kijken naar de ruimtelijke inrichting als geïntegreerd vraagstuk, zoeken naar raakvlakken tussen kunst, architectuur, landschap, interieur, ambacht, ecologie en technologie. Niet denken in hokjes, maar met elkaar de betovering ervaren van het moment waarop alles in elkaar blijkt te vloeien.”

Als het aan de oprichters ligt, zal het eigen stempel dat Onix op de architectuur weet te drukken niet worden afgelezen aan één gebouw of project. De portfolio is gevarieerd: woningbouw, scholen en kindercentra, bedrijfsgebouwen, theater- en concertzalen, een moskee, in samenhang met 150 wooneenheden, een school en buurt- en parkeervoorzieningen. “Ons oeuvre is alles waar we dag in dag uit mee bezig zijn. Onix staat voor architectuur met een verhaal. Materiaalkeuzes zijn nooit ‘toevallig’, maar staan in dienst van de creatie, waarbij kritisch wordt gekeken naar functie, duurzaamheid en toegevoegde waarde. In het ontwerpproces gaat maximale aandacht uit naar de ruimtelijke context en kwaliteit. Bovenal kijkt Onix naar de toekomstige gebruiker, vanuit de zelfopgelegde missie om open en gastvrije architectuur te maken.”

‘Supersoonlijk’
Een term die Onix graag gebruikt, is supersoonlijk. Haiko: “Krijgen we de opdracht om een individuele woning te ontwerpen, dan praten we eerst eindeloos praten met de toekomstige bewoners. Bij een schoolgebouw of wooncomplex voor gehandicapten, willen we een beeld hebben van de eindgebruikers. Personeel en leerlingen moeten de school ervaren als ‘onze school, ons gebouw’. Mensen met een beperking moeten bij wijze van spreken voelen dat er over hun leven is nagedacht. Alleen dan heeft architectuur waarde. Binnen die ‘supersoolijke context’ streef je er vervolgens naar een object of gebouw aan de omgeving toe te voegen, dat onderscheidend en duurzaam is.”

Er werken bij Onix gemiddeld 25 mensen. Dankzij de unieke verticale organisatiestructuur is iedereen evenredig bij het ontwerpproces betrokken. Opdrachtgevers praten rechtstreeks met de architecten, in elke projectfase. Als team streeft Onix naar optimale betrokkenheid, naar co-auteurschap. Met een hoog ontwikkeld gevoel voor verhouding, in harmonie met de omgeving, gaat Onix met alle betrokken partijen de uitdaging aan om buiten de gebaande paden te treden. Haiko Meijer: “We zijn bouwers, makers van materie. In principe doe je dat nooit alleen. Het is de kunst om vanuit een gezamenlijk vergezicht vanuit fantasie, liefde en vakkunde samen iets te realiseren waar de wereld net even mooier en interessanter door wordt. Ingewikkelder is het niet."

Bekijk ook:

The Making Of...

Poëtische studentenkorf, verpakt in keramiek